Ανθολόγιο με παραδοσιακά χριστουγεννιάτικα τραγούδια

Ο Στογιάν Βάρναλιεβ (γεν. 1968), από την περιοχή του Γιάμπολ, είναι ταλαντούχος μουσικός και ερμηνευτής αυθεντικών παραδοσιακών χριστουγεννιάτικων τραγουδιών. Τα συλλέγει και τα ηχογραφεί, αλλά το σημαντικότερο είναι ότι ακολουθεί τον δρόμο που μεταναστεύουν τα τραγούδια, μαζί με τους ανθρώπους που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, λόγω ιστορικών συνθηκών. Οι πρόσφυγες παίρνουν μαζί τους τα τραγούδια τους σαν πολύτιμο αγαθό και τα μεταφέρουν στους νέους τόπους όπου εγκαθίστανται. Τα τραγούδια που δημιουργούνται σε διαλέκτους, π.χ.  μέσα σε σκληρές βουνίσιες συνθήκες συνεχίζουν να ηχούν με τον ίδιο τρόπο κι ας ζουν πια οι τραγουδιστές τους στην πεδιάδα και η γλώσσα τους να μεταλλάσσεται ανάμεσα στους νέους τους γείτονες.

Ο Στογιάν Βάρναλιεβ επέλεξε 21 τραγούδια από το ρεπερτόριό του και τα συμπεριέλαβε σε ένα Ανθολόγιο με τον τίτλο «Από το Αιγαίο ως τον Δούναβη». Προσέθεσε νότες και CD και δημιούργησε ένα υπέροχο δώρο για τα Χριστούγεννα με το οποίο μπορούμε να δώσουμε χαρά στους αγαπημένους μας ανθρώπους. Αυτό όμως που βασικά πετυχαίνει ο Στογιάν με αυτήν την έκδοση είναι ότι διατηρώντας τους αυθεντικούς παραδοσιακούς στίχους αυτών των τραγουδιών βοηθάει να μην ξεχαστεί η βουλγάρικη κληρονομιά.

Το θέμα της προσφυγιάς και της μετανάστευσης των Βουλγάρων από την Θράκη του Αιγαίου ως την περιοχή του Γιάμπολ, την περιοχή της Δοβρουτσάς και τον Δούναβη, είναι ιστορική στιγμή που αφήνει το σημάδι της στην ζωή πολλών γενεών. Πρόκειται για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, σε περιοχές που έμειναν στην επικράτεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (αργότερα Τουρκία),γύρω από τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-13).

 Πριν 5 χρόνια ο Στογιάν πήγε στην Δοβρουτσά. Εκεί συνεργάστηκε με τον Ζίβκο Ζέλεβ που έκανε τις ενορχηστρώσεις των χριστουγεννιάτικων τραγουδιών που συμπεριλαμβάνονται στο Ανθολόγιο. Ο Στογιάν ήταν συνεργάτης της παραδοσιακής τραγουδίστριας Βαλκάνα Στογιάνοβα και κληρονόμησε ακόμα και ανέκδοτα τραγούδια της. Ο Ζίβκο όμως τον συμβούλεψε να ακούσει και τραγούδια της Καλίνκα Βάλτσεβα και της Ατανάσκα Στάνεβα.

«Ανακάλυψα ότι και στην Δοβρουτσά υπάρχουν παραδοσιακά τραγούδια των Βουλγάρων της Θράκης, λέει ο Στογιάν για το Ράδιο Βουλγαρία. Οι πρόσφυγες διαφυλάττουν τα τραγούδια τους έτσι όπως ήταν δημιουργημένα εκεί απ’ όπου έρχονται. Έτσι διαφυλάττουν την κληρονομιά τους η οποία είναι σημαντική για την ψυχή και την καρδιά τους. Η βουλγάρικη ρίζα είναι βαθιά και δεν έχει σημασία πού μας πηγαίνει η ζωή, την κουβαλάμε πάντα μαζί μας. Ξεκίνησα να ασχολούμαι με τα παραδοσιακά χριστουγεννιάτικα τραγούδια χάρη στον πατέρα μου. Είχα ηχογραφήσει ένα γυναικείο χορό και εκείνος μου έδωσε την ιδέα να αρχίσω να ηχογραφώ τραγούδια καλαντιστών. Τα ήξερα αυτά τα τραγούδια από παιδί, από το χωριό μου και όταν μεγάλωσα τα συμπεριέλαβα στο επαγγελματικό μου ρεπερτόριο. Αυτά τα τραγούδια είναι πολύ μελωδικά. Τα κείμενά τους έχουν νόημα. Κάθε λέξη έχει προορισμό. Στα χριστουγεννιάτικα τραγούδια δεν υπάρχει τίποτα επιφανειακό, όλα είναι ακριβή, σαφή και συγκεκριμένα. Προορίζονται για κάθε ένα από τα μέλη της οικογένειας, έχει και τραγούδια που λέγονται όσο οι αντρικές ομάδες των καλαντιστών περπατούν από το ένα σπίτι στο άλλο ή όσο συγκεντρώνονται και όταν ξεκινούν. Όλα τα τραγούδια έχουν σκοπό. Αυτοί που τους προϋπαντούν τους περιμένουν, ο ερχομός τους είναι δώρο. Τα τραγούδια αυτά έχουν μαγική δύναμη – ξυπνούν την γη, την καθαρίζουν από τα κακά πνεύματα, από την αρνητική ενέργεια. Η έμπνευση για τα τραγούδια έχει παγανιστικές ρίζες αλλά είναι και βιβλική. Συνδέεται με την παραδοσιακή κοινωνία που ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την φύση αλλά έχει και χριστιανικά στοιχεία. Για να γίνει μέρος της ομάδας κάθε νεαρός περνάει από εκπαίδευση που ξεκινά τον Νοέμβριο. Περνάει διάστημα παράδοσης των γνώσεων των γηραιότερων στους πιο νέους, πρόκειται για ιερή αιώνια διαδικασία. Είναι και πέρασμα για τα αγόρια στην αντρική περίοδο της ζωής τους, αλλαγή κοινωνικής κατάστασης. Οι νεαροί επισκέπτονται μ’ αυτόν τον τρόπο τα σπίτια των κοριτσιών με τα οποία είναι ερωτευμένα και τα οποία θέλουν να παντρευτούν. Δείχνουν ότι είναι έτοιμοι να γίνουν νοικοκύρηδες. Δυστυχώς σήμερα έχει χαθεί αυτή η προετοιμασία. Οι νέοι άνθρωποι είναι μπερδεμένοι. Από την άλλη αυτά τα τραγούδια είναι προορισμένα να τραγουδιούνται στον καθένα ξεχωριστά και όχι σε πλήθη από κάποια σκηνή. Κάθε τραγούδι μεταφέρει ενέργεια στον συγκεκριμένο παραλήπτη, τον ευλογεί και του εύχεται ευημερία. Τα λόγια είναι ορισμοί, ονοματισμοί και μεταφέρουν πνεύμα».  

Οι νότες για τα τραγούδια στο Ανθολόγιο γράφτηκαν από την γενική βοηθό διδάκτορα Γκαλίνα Λουκάνοβα από το Ινστιτούτο Λαογραφίας της ΒΑΕ.

 «Αυτά τα τραγούδια μεταφέρουν ελπίδα, φως και ευχές για την ζωή μας, λέει εκείνη. Ήταν πολύ άσχημο να προσπεράσουν οι καλαντιστές κάποιο σπίτι, αυτό ήταν όχι μόνο παραμέληση και περιφρόνηση, ήταν προσβολή και για τους ανθρώπους ήταν βαρύ χτύπημα γιατί το να μην έρθουν οι καλαντιστές σήμαινε να μην είναι ευλογημένη η χρονιά τους ολόκληρη».  

Και οι σημερινοί άνθρωποι περιμένουν με ανυπομονησία τα Χριστούγεννα κι ας έχει αλλάξει πολύ η ζωή μας. Τρέχουμε, είμαστε συνέχεια αγχωμένοι αλλά περιμένουμε να καθαρίσουμε, να στολίσουμε τα σπίτια μας, να μαγειρέψουμε, να καθίσουμε με τους οικείους μας, να δεχτούμε επισκέπτες, να μας πουν τα κάλαντα και να μας ευχηθούν να είναι καλή η χρονιά που έρχεται. Κανένας δεν ξέρει το μέλλον. Όλοι ανησυχούν για το τι θα φέρει ο νέος χρόνος. Η ζωή δεν είναι εύκολη. Αλλά σίγουρα έχουμε ανάγκη από ευλογία. Και γι’ αυτό τα Χριστούγεννα ο καθένας προσπαθεί όπου και να βρίσκεται να γυρίσει σπίτι του και να είναι μαζί με τους κοντινούς του ανθρώπους. Να τους δώσει χαρά με την παρουσία του και να χαρεί με την δική τους παρουσία».

Επιμέλεια και Μετάφραση: Αγάπη Γιορντανόβα