“Atatürk’ün Bulgaristan’da 440 günü” kitabı az anlatılan bir döneme ışık tutuyor

Gazeteci Nahide Deniz tarafından yazılan “Atatürk'ün Bulgaristan'da 440 günü” başlıklı kitapta, Atatürk’ün 1913–1915 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu’nun Bulgaristan’daki ilk askerî ataşesi olarak Sofya’da geçirdiği dönem ayrıntılarıyla ele alınıyor.

Bulgarca olarak yayımlanan kitap, “Bulgaristan Tarihi”- Balgarska İstoriya yayınevi tarafından okurlara sunuldu.

Nahide Deniz kitabın içeriği ve sayfalarında sunulan değerli bilgilerin perdesini Bulgaristan Radyosu Türkçe Yayınlar Bölümü dinleyicilerinearaladı:

Kitap Atatürk'ün Sofya'daki yaşamının daha az bilinen noktalarını aktarıyor. Bu konuda Nahide Deniz iş arkadaşımız Sevda Dükkancı’ya konuşurken şunları söyledi:

“Bu kitap aslında Türkiye Cumhuriyeti kurucusu ve birinci Cumhurbaşkanı, büyük devlet adamı ve reformcu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün Sofya'daki yaşamının daha az bilinen noktalarını ve çok anlatılmayan bir dönemini aktarıyor ve bunu anlatırkengerçek bilgi, belge ve araştırmacıların, hem Bulgar, hem Türk tarafından değerli akademisyenlerin görüşleribu kitapta yer veriyorum”.

Mustafa Kemal, Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk askeri ateşe militeri olarak 20 Kasım 1913’te Sofya’ya geliyor ve 2 Şubat 1915’e kadar kalıyor.

Bu aritmetik olarak tam 440 güne denk geliyor. Bunun için de kitabın adı “Atatürk'ün Bulgaristan'da 440 günü” oldu”.

Çok önemli bu döneme ışık tutan ve şimdiye kadar su yüzüne çıkmayan, iyi bilinmeyen hangi konulara önem verdiniz? Hangi konuları öne çıkardınız?

“Bundan önce çıkan kitaplar daha fazla Atatürk’ün Sofya’daki faaliyetlerini anlatıyor, ben ise Atatürk'ün izinden gittim, Sofya dışında gittiği yerlerin de izini sürdüm.

O dönemde Filibe adıyla bilinen Plovdiv ilk ziyaret ettiği yer oluyor. Onu orada muhteşem, görkemli bir şekilde karşılıyorlar. O dönemde Plovdiv zengin Türkler’in yaşadığı bir bölge. Hatta“Bizim Türk askeri ateşe gelecek” diye haber yayılınca, çevre köylerden kuzular topluyorlar ve şerfine kuzu kesiyorlar.

Mustafa Kemal Bulgaristan’ın başka bölgelerini de dolaşıyor. Plovdiv’den sonra Pleven’e gidiyor, Kazanlık’a gidiyor, Veliko Tırnovo, Ruse’ye, Nikopol’a gidiyorve bir yandan Bulgar ordusunun manevraları hakkında bilgi topluyor, hem de yerel halkla görüşüyor”.

“Atatürk adıyla tanışmam daha birinci sınıfa dayanıyor”

“Aslında bu kitap benim belki de hayatımın kitabıdır.

Atamızla ilgili çalışmalarımın çok uzun bir geçmişi var. Onunla tanışmam çocukluk yıllarımda oldu. O zaman ben Sliven’de ilk okuldayken (ki ilk okul 3. sınıfa kadar Türkçe okunuyordu) bizim Türkçe öğretmenimiz şöyle söyledi bize: “Bakın çocuklar, şimdi yazmaya başladığımız bu alfabe, aslında çok büyük bir devlet adamının reformudur”.

• Latin alfabesine geçiş süreci Bulgaristan'da ciddi ihtilaflara neden oldu

O zaman ilk kez Mustafa Kemal Atatürk’ün ismini duyduk ve öğretmenimiz çok önemli bir bilgiyi de bize verdi: “Atatürk bizim memleketimizde 15 ay kalmıştır ve de ateşe militer olarak Sofya’da görev almıştır”dedi.

O zaman ilk kez bu bilgilerle tanıştım. İlerideki zaman da bunları de belki de anlatmak istedim ama, komünist rejimde bu pek mümkün değildi. Atatürk'ün Sofya'daki, Bulgaristan'daki yılları ne derslerde, ne okullarda hiç anlatılmıyordu. Merhum Prof. Dr. Cengiz Hakov’un Atatürk ile ilgili müthiş araştırmaları vardı,ama bunları gün yüzüne çıkaramıyordun, çünkü arşiv belgelere ulaşmak mümkün değildi.1989’dan sonra Türkiye’ye yerleştikten sonra bu bilgileri daha zenginleştirmek ve genişletmek imkanı buldum”.

•  “Uzağı görebiliyorsak devlerin omuzlarında durduğumuz içindir”

1913- 1914 yıllarında Bulgaristan Halk Meclisinde 17 Türk milletvekili var

Mustafa Kemal’in o dönem en yakın arkadaşlarından biri “yaverim” dediği Varna Milletvekili Şakir Zümre. Onunla Bulgaristan’ı dolaşıyor, ülkedeki Türkler ile görüşme imkanları buluyor.

“Soydaşlarla temasları çok önemlidir. Çünkü Osmanlı Balkanlardan, Bulgaristan’dan çekilince bizim soydaşlar sanki sahipsiz kalıyorlar ve o onlara bu güveni tekrar aşılıyor. Bu çok önemli ve bu görüşmelere de ben kitapta yer verdim” dedi Nahide Deniz.

Kitabı Türkiye-Bulgaristan arasında ilk dostluk anlaşması olan Ankara Antlaşması’nın imzalanmasının 100. yılına atfeden Deniz, şu sözleri kullandı: “Bu antlaşmanın mimarı Atatürk’tür. Bu anlaşmayla başlayan Bulgaristan ve Türkiye, Bulgar ve Türk dostluğunun da mimarı Mustafa Kemal’dir.

Musafa Kemal’in hayatında Selanik- Manastır- Sofya üçgeni

Rumeli coğrafyası Cumhuriyeti fikirlerinin oluşmasında nasıl etkiler yarattı?

• Atatürk'ün Fikireleri ve İdeolojileri M. Şükrü Hanioğlu'nun kitabıyla Bulgar dilinde can buldu

“Balkanlar ve Rumeli nedir? Rumeli, Osmanlı İmparatorluğu'nun Avrupa topraklarıdır.Selanik’te doğuyor, Manastır’da Askeri İdadi’de okuyor, Sofya’da önemli askeri görevde bulunuyor ve bu onun reformlarında büyük etken oluyor”.

Sevda Dükkancı’nın Nahide Deniz ile yaptığı söyleşinin tamamını ekli ses dosyasından dinleyebilirsiniz.

Haber ve söyleşi: Sevda Dükkancı

Editör: Tanya Blagova