Teofani Yortusu'nda su yeni başlangıç için dünyayı arındırır

Ortodoks Kilisesi 6 Ocak'ta en büyük dini bayramlarından biri olan Teofani (görünme, zuhur etme) Yortusu'nu kutlamaktadır. Onikinci gün bayramı olarak da anılan bu yortuda Hazreti İsa'nın Vaftizci Yahya tarafından Şeria Nehri'nde vaftiz edilişi ve peygamberlik görevine başlaması anılır. Bulgar geleneklerinde bu güne Yordanovden, Voditisti, Vodokrıst (Su hacı), Vodokrışti (Su ile vaftiz edilmek) isimleri verilmiştir.

Bu yortu büyük bir sabırsizlıkla bekleniyor, çünkü Noel ile Teofani Yortusu arasındaki “pis” veya “şeytan” günleri olarak adlandırılan çok zor dönemin Teofani Yortusu'nun arifesinde sofraya etsiz yemekler konur. Özellikle darı ekmeği veya mısır çörekleri, bulgurlu lahana sarması, kaynatılmış buğday, fasulye, ceviz ve şaraba ağırlık verilir. Noel ve yeni yıl yortuları arasında, bu son tutsenmiş akşam yemeğidir.

Halk inançlarına göre, Teofani Yortusu arifesinde gökyüzü açılır. Bunu görmeyi başaran kişinin her dileği yerine getirilir. Suların Kutsanması töreni yapılır ve kutsanan sular inanlıların evlerinin papaz tarafından takdis edilmesinde kullanılır.

Bulgaristan genelinde Teofani Yortusu'nda haçın törenle papaz tarafından dereye, göl ve gölete atılma adeti yerine getirilir. Oraya toplanan erkekler haçı çıkarmak amacıyla suya atlarlar. Haç, sudan çıkarıldıktan sonra papaza teslim edilir, ki papaz haçı çıkaran kişiyi ve orada bulunan tüm kalabalığı kutsar. Haçı sudan çıkaran kişinin yıl boyunca sağlıklı ve mutlu olacağına inanılır. Bu günde herkes kilisede kutsanmış sudan evine götürür.

Bir önceki Epifani Yortusu'ndan muhafaza edilen sudan üç ekmek törenle hazırlanır. Bir tanesi eve, diğeri misafirlere, üçüncüsü ise, gelen geçen alsın diye sokaktan geçenlere adanır. Halk inançlarına göre, geçen kış nişanlanan veya evlenen erkekler ve yeni doğan erkek bebekler açık havada yıkanır. Bu yortunun ismi de oradan gelir – “erkek suyu”. Yordanovden gününde, Yordan, Yordanka, Bojidar, Bojan, Dana isimlerini taşıyanlar isim gününü kutlar.

20. asrın başlarında ünlü Bulgar etnografya uzmanı Dimitır Marinov, 5 Ocak’ta gerçekleştirilen ve kızların ağırlıklı kutladığı bir töreni dile getiriyor. Köy kızları sabahın erken saatlerinde toplanıp aralarında bir “kız” ve bir de “delikanlı” seçiyorlar. “Kızın” başına peçe, erkek olarak seçtikleri kızı ise kırmızı kuşakla kuşarlar ve erkek elbiseleri giydirirler. Manileri söyleyecek kızlar, süslü kız ve erkek ile önden beraber giderler. Köy meydanında toplanan kızlar arasındaki en küçük kızlar, bir torba veya sepet taşırlar, ki oraya evin hanımlarının verdiği armağanları koyarlar. Kızlardan biri elinde bir demet fesleğen ve bir bakır su taşır. Çok erken saatte çeşmeden doldurulan bu bakırın suyu, kötülüğü kovma özelliğine sahiptir. Bu suyu geçtikleri yerde insanlara, hayvanlara ve evlere serperler.

Çeviri: Şevkiye Çakır